Voorgeschiedenis van het Voorontwerp RUP – Oude Dokken A

Tweede helft jaren negentig: losse puzzelstukken

In de Ruimtelijke Ontwikkelingsstructuur, die in 1993 onder toenmalig schepen van openbare werken Beke tot stand kwam, waren geen nieuwe ontwikkelingen voor het gebied rond de Oude Dokken opgenomen. Pas in de daaropvolgende legislatuur (1995-2000) kwam er beweging in de zaak. Belangrijk is dat het plan niet in één keer en ook niet in één proces tot stand is gekomen. Verschillende onderdelen rijpten los van elkaar vanaf de tweede helft van de jaren negentig.

Het idee van een Handelsdokbrug en het verleggen van de stadsring naar de Afrikalaan-Koopvaardijlaan ontstond midden de jaren negentig. Het was een antwoord op een aantal verkeerstechnische problemen die zich begonnen te stellen door het verdwijnen van de fly-over aan de Dampoort (rechtstreekse verbinding tussen Kasteellaan en Dok Zuid), het afschieten van een viervaksviaduct doorheen de Muide langs de spoorlijn naar Eeklo, de verkeersproblemen die het outletcenter aan de Voorhaven zou meebrengen voor de as Voormuide-Muidepoort.

Een reservatiestrook voor de Handelsdokbrug wordt meegenomen in de gewestplanwijziging van 1998 zonder dat er echter oog is voor een herbestemming van het omliggende gebied rond het Handelsdok.

Wel wordt in dezelfde gewestplanwijziging de omgeving van het Achterdok aangeduid als zone voor stedelijke ontwikkeling. Dit gebeurt in functie van de volledige herinrichting van de stationsomgeving van Gent-Dampoort. Voornaamste punt daarin is het verleggen van de Kasteellaan zodat er onder het Dampoortkruispunt een tunnel kan worden gebouwd die de Kasteellaan met de Koopvaardijlaan verbindt. Daarmee kan het doorgaande verkeer op de stadsring van het Dampoortkruispunt worden weggehaald. Een noodzakelijke voorwaarde om ooit eens werk te kunnen maken van een verkeersveiliger Dampoortkruispunt. Dat blijft tot op heden een onmogelijk verkeerspunt voor de zwakke weggebruiker.

De gewestplanwijziging voorziet verder in een gebied voor stedelijke ontwikkeling aan de Voorhaven. De zone rond het Handels- en Houtdok blijft een bedrijvenzone waar in principe enkel industrie is toegelaten.

De laatste puzzelstukken voor een nieuwe visie van het gebied worden ontwikkeld in het kader van de opmaak van een masterplan voor het stedelijk strategisch project ‘Scharnier’. Voor het eerst werd daarin gezocht naar een totaalvisie voor de reconversie van het oude havengebied dat direct aansluit op de kernstad en meer bepaald op de noordelijke woonwijken uit de 19de-eeuwse gordel.
Daar waar in de eerste fase van de opmaak vooral de aandacht ging naar de Voorhaven, de Voormuide en de Acec-site werd in de latere opmaak ook de omgeving van het Houtdok en het gebied tussen het Handelsdok en het goederenstation Gent Zeehaven in de ontwikkeling betrokken.


Ruimtelijk Structuurplan Gent (RSG): synthese met Koopvaardijlaan als grens tussen twee verschillend te ontwikkelen gebieden

De puzzelstukken werden bijeengelegd in het kader van de opmaak van het RSG. Enkele maanden later werd een meer gedetailleerde uitwerking afgewerkt en als masterplan voor het project Scharnier voorgesteld.

Het RSG neemt in het richtinggevende gedeelte heel uitdrukkelijk de optie op om het noordoostelijk deel van de kernstad en de omgeving van het Handelsdok-Voorhaven uit te bouwen tot een scharnier tussen stad en haven (zie ook bijlage 1 met het volledige uittreksel).

Zo lezen we onder meer (letterlijk citaat):
‘Het gebied tussen Handelsdok-Achterdok en vormingsstation Zeehaven ontwikkelt zich tot een gemengd gebied van bedrijvigheid, stedelijke kleinhandel en hinderlijke recreatie (dancings e.d.).Wonen komt enkel langs het water rond het Houtdok en langs het Handelsdok voor, dit steeds ten westen en ten zuiden van Koopvaardijlaan. Het betreft stedelijk wonen, gemengd met kleinschalige horeca, kantoren en diensten die met het wonen samengaan.
Op die manier zullen de woongebouwen en de promenade langs de kaai het nieuw verbindend element tussen de woonwijken van Voormuide, Muide en Dampoort worden.
Bedrijvigheid, handel en hinderlijke recreatie kunnen in het hele oostelijke deel van het gebied, vanaf de overkant van de Koopvaardijlaan, ingeplant worden. De bestaande, economisch levensvatbare bedrijven blijven in dit geheel verweven en vormen er de basis van het gebied. Specifieke handelszaken met uitstraling naar stad en stadsdeel en hinderlijke recreatie vinden in de omgeving Vliegtuiglaan-Afrikalaan nabij de stadsboulevard een passende plaats tussen de bestaande, economisch leefbare bedrijven. (…)
Het Handelsdok en Houtdok fungeren als kunstwerk en blikvanger in het stedelijk landschap. De dokken worden hier als onderdeel van de openbare ruimte behouden en opgewaardeerd door sierlijke bruggen over het water en een wriemelend geheel van woon-, thema- en werkboten erop. Dit wordt de concentratiezone van woonboten in Gent, zodat dit dok opnieuw betekenis krijgt en het grote wateroppervlak ruimtelijk benut wordt.’

Hieruit blijkt duidelijk dat de Koopvaardijlaan de nieuwe grens wordt tussen het woongebied van de kernstad en de aanpalende kantoor- en bedrijvenzones. Meer nog, verder in de tekst staat letterlijk: ‘De aanwezige bewoning wordt op langere termijn verschoven naar de waterkant (geen vervangingswoningbouw voor woongebouwen langs de Afrikalaan).’
Het aantal mogelijke nieuwe woningen, dat het richtinggevende gedeelte inschrijft voor het betrokken gebied rond het Handelsdok en de oevers van het Houtdok, is dan ook betrekkelijk laag: 165.
Voor de ontwikkelingszone rond Dok Zuid en de Dampoort worden 400 woningen voorzien maar dat is dan inclusief de zone langs de Kasteellaan.

Samengevat:
Het Ruimtelijk Structuurplan Gent van 2003 ontwikkelt voor de eerste keer herbestemmingsvoorstellen voor de hele zone. Het wonen beperkt zich wat de Oude Dokken betreft tot een smalle strook langs de dokken en de stationsomgeving rond de Dampoort (of dus de zichtsites langs de dokken).

Het Masterplan Scharnier werkt dit verder uit met woningstroken langs het Hout-, Handels- en Achterdok. Tussen die woningen en de Afrikalaan of het verlengde ervan komt een ambachtelijke zone. Ten oosten van de Afrikalaan krijgt die ambachtelijke zone een overdruk voor harde recreatie.
Aan de kop van de zone tussen het Houtdok en de Vliegtuiglaan wordt een apart stedelijk project voorzien.


De omslag met het Stadsontwerp van OMA

De oprichting van het Stadsontwikkelingsbedrijf (SOB) in mei 2003 brengt het dossier in een stroomversnelling. Het SOB ruikt hier zijn kans voor een grootschalig en prestigieus project. In april 2004 wordt een prijsvraag voor een stadsontwerp uitgeschreven. Het Nederlandse bureau Office voor Metropolitan Architecture (OMA) wint de wedstrijd met een voorstel dat min of meer binnen de contouren van het RSG blijft.

Het bureau krijgt de opdracht om een stadsontwerp op te maken. Dat ontwerp houdt niet langer rekening met het RSG. Het voorziet in een grote wijk van 46 bouwblokken. Het gaat daarbij om een pakket van 3.200 woningen voor bijna 6.000 inwoners. 95% van de appartementen zijn niet grondgebonden. Een derde van het aantal voorziene appartementen komt in torengedeeltes die 45 meter en hoger zijn (tot 100 meter). De woondichtheid komt voor de ganse zone uit op niet minder dan 75 woningen per ha (drie keer de gewenste stedelijke norm).
Bovenop dit enorme bouwpakket aan woningen wordt nog eens 100.000 m² voorzien voor bedrijven, kantoren, handel en voorzieningen. Het hele bouwprogramma komt daarmee uit op 500.000 m².
Er is groen aanwezig (in totaal 6,9 ha) maar het is allemaal erg versnipperd (het grootste park is 1,3 ha). Dat maakt dat de groennorm (nood aan 5,7 ha) toch niet wordt gehaald want enkel parken met een minimumgrootte van 1 ha worden in rekening gebracht.

ga verder...

Printversie volledige perstekst